Waar komt de warmtepomp, zijn aanpassingen aan de meterkast nodig en hoe ziet de financieringsreis van een warmtepomp eruit? Bij het voorbereiden van een all-electric wijk komen technische keuzes, kosten en bewonersbegeleiding samen. Tijdens de vijfde Community of Practice All-electric verkenden gemeenten en de netbeheerder deze samenhang en wisselden zij nuttige praktijkervaringen uit. We zetten de belangrijkste afwegingen op een rij.
Een passende oplossing begint bij de woning
Tijdens de bijeenkomst lichtte Margreet van het SPDE het onderzoek All-electric: hoe kan het wel? toe. Deze handreiking gaat in op de technische mogelijkheden voor all-electric tijdens netcongestie.
Allereerst laat de bijbehorende handreiking zien welke oplossingen passen bij verschillende woningsituaties. Bij een eengezinswoning met een kleine tuin kan bijvoorbeeld een binnenopstelling of een buitenunit op het dak uitkomst bieden. Bij appartementen met bestaande blokverwarming en voldoende technische ruimte kan een centrale warmtepomp een passende keuze zijn. De afweging gaat steeds over de combinatie van ruimte, geluid, comfort, betaalbaarheid en belasting van het elektriciteitsnet.
Ook de voorziening voor warm tapwater verdient aandacht. Een airco kan ruimtes verwarmen, maar vraagt daarnaast om een afzonderlijke tapwateroplossing. Een technisch overzicht moet daarom verder gaan dan alleen de installatie voor ruimteverwarming.
Meer hierover in de handreiking ‘All-electric in woningen: hoe kan het wel?’
Plaatsing gaat ook over onderhoud en vergunningen
Tijdens deze Community of Practise bleek hoe praktisch de afweging kan worden. Een buitenunit op een dakkapel houdt ruimte vrij, maar kan onderhoud ingewikkelder maken. Niet iedere installateur wil daaraan beginnen. De bereikbaarheid en mogelijke onderhoudskosten moeten daarom meewegen bij de keuze voor een opstelling.
Verschillende gemeenten spraken daarnaast de behoefte uit aan duidelijkere, meer uniforme uitgangspunten voor plaatsing en vergunningen. Kun je als gemeente voorkeursopstellingen aangeven en het realiseren daarvan eenvoudiger maken? De BUCH-gemeenten willen daarover meedenken. Ook bleek dat de inpassing van een warmtepomp in monumentale panden om extra aandacht vraagt.
Kijk naar de piekvraag van de hele buurt
Voor het buurtniveau presenteerde het SPDE een voorlopige vergelijking van vier scenario’s: hybride, minimaal all-electric, all-electric met extra isolatie tot energielabel B en een netbewuste variant met bodemwarmtepompen en isolatie tot label B. Die keuzes verschillen in investering én netbelasting. Hybride vraagt de laagste investering, maar houdt de woning deels afhankelijk van aardgas.
Het rekenvoorbeeld voor een rijwoningwijk maakt de afweging concreet. In dit gepresenteerde voorbeeld bedraagt het piekvermogen voor warmte 2,6 MW bij de minimale all-electric variant, tegenover 1,5 MW bij de netbewuste variant. Daar staat een hogere investering tegenover.
Liander benadrukte tijdens deze CoP dat een geschikte aansluiting in de woning nog niet betekent dat het achterliggende net een wijkbrede overstap aankan. Voor doorrekeningen heeft de netbeheerder duidelijkheid nodig over hoeveel bewoners willen overstappen. De aanwezige gemeenten benoemden daarbij een dilemma: wanneer die zekerheid er pas is zodra bewoners klaarstaan, kan een capaciteitsprobleem alsnog tot teleurstelling leiden. Voor de voorbereiding wees Liander ook op de beschikbare open data over kleinverbruiksaansluitingen.
Slimme aansturing werd besproken als mogelijkheid om het net beter te benutten. Daarbij past een kanttekening: een thuisbatterij die op elektriciteitsprijzen stuurt, kan de netbelasting juist vergroten. Sturen op lage kosten is dus niet vanzelf hetzelfde als het beperken van pieken op het net.
Maak aanpassingen en bijkomende kosten zichtbaar
Bij de overstap naar een warmtepomp is het belangrijk om zowel de bestaande elektriciteitsaansluiting als de mogelijkheden van het lokale elektriciteitsnet mee te nemen. Een installateur of elektricien moet dan beoordelen wat in de woning nodig is. Bewoners kunnen hun huidige aansluiting terugvinden op de energiefactuur. Vervolgens gaat het onder meer om de benodigde aanpassingen aan de meterkast en de fase waarop de warmtepomp wordt aangesloten. Belangrijk voor gemeenten: neem ook de kosten van die beoordeling en eventuele aanpassingen mee in het verhaal aan bewoners. Presenteer de overstap niet als het simpelweg aansluiten van een nieuw apparaat.
Ook het verwijderen van de gasaansluiting vraagt om afstemming. Tijdens de bijeenkomst werd het verschil besproken tussen kosteloze verwijdering volgens de planning van Liander en betaalde verwijdering op een eerder gewenst moment. Gemeenten wezen op het risico van botsende termijnen: voorkom dat een bewoner door subsidievoorwaarden moet kiezen tussen het mislopen van subsidie en betalen voor een snellere verwijdering.
Ondersteun bewoners bij de financiële stappen
Bij het financieringsonderdeel van de CoP stond de route van de bewoner centraal. De procesplaat in de financieringspresentatie markeert momenten waarop bewoners kunnen afhaken, zoals het doorrekenen van het benodigde bedrag, het aanvragen van financiering en het accepteren van een aanbod.
Gemeenten herkenden die stappen, maar merkten op dat het proces in de praktijk minder rechtlijnig verloopt. Bewoners kunnen terugkomen op keuzes of opnieuw vragen krijgen. Ondersteuning moet daarom ook beschikbaar blijven ná het eerste informatiemoment. Alkmaar deelde als voorbeeld een drukbezocht inloopspreekuur waar een gemeentemedewerker helpt bij subsidieaanvragen.
De presentatie maakte daarbij onderscheid tussen informeren en persoonlijk financieel adviseren. Gemeenten kunnen uitleg geven, algemene rekenvoorbeelden gebruiken en helpen bij formulieren. Persoonlijk advies over een lening of hypotheek vraagt om een financieel adviseur. Maak in de uitvoering daarom duidelijk wie welke ondersteuning biedt.
Vertaal techniek naar het dagelijks leven
Hoe vertel je dit alles aan bewoners terwijl nog niet iedere randvoorwaarde vaststaat? Gemeenten gaven elkaar mee om het verhaal dichtbij te houden. Wat speelt er nú in de woning? Hoe ziet een installatie eruit? En wat kan de overstap voor de bewoner opleveren? Maak die gevolgen tastbaar, in plaats van vooral te spreken over een eindbeeld in 2050. Zo wordt het gesprek over techniek ook een gesprek over concrete keuzes thuis.
Presentaties en verdieping
Bekijk de presentaties van de bijeenkomst:
Lees ook de eerdere terugblikken over financiering voor all-electric wijken en doelgroepen in de all-electric aanpak. Verder luisteren kan met de podcast over financiering met Margreet van der Woude en Richard Kooloos.
Vervolg
Over drie maanden ontmoeten we elkaar weer. Dan zoomen we in op: de uitvoeringsorganisatie en communicatie en participatie.
Vragen
Heb je vragen over de Community of Practise, de all electric actielijn of iets anders binnen dit thema? Neem gerust contact op.
Margreet van der Woude werkt bij CE Delft als onderzoeker en adviseur op het gebied van stedelijke verduurzaming. Ze ondersteunt gemeenten bij complexe opgaven rond de energietransitie, warmte, infrastructuur en mobiliteit en verbindt daarbij overheid, markt en maatschappelijke partijen rond een gezamenlijke ambitie.
“Ik zie altijd een route, een weg vooruit. Daarbij werk ik het liefst van groot naar klein en hou ik oog voor het draagvlak. Laten we beginnen met de oplossingen die veel impact maken.”
Expertises
- Strategisch beleid en uitvoering
- Verbinder
- Energietransitie in stedelijke context
