Hoe praat je met inwoners over een onderwerp dat groot, technisch en soms onzeker is? In deze aflevering van WarmteWerkt spreekt Reinout de Vries met Jens van der Weele van Transitietaal. Jens helpt organisaties om duurzaam gedrag te stimuleren en draagvlak te creëren met de psychologie van taal. Recent ontwikkelde hij voor de Energieregio Noord-Holland een narratief over de energietransitie dat gemeenten en andere partijen kunnen gebruiken in hun communicatie.
De centrale vraag in het gesprek: hoe maak je de warmtetransitie begrijpelijk, dichtbij en activerend voor inwoners?
Een nieuw normaal
Volgens Jens en transitie is pas echt voltooid als het nieuwe gedrag vanzelfsprekend is geworden. Hij vergelijkt dat met roken in de horeca: wat ooit normaal was, kunnen we ons nu bijna niet meer voorstellen. Daarmee is een transitie meer dan een beleidsdoel of technische verandering.
We zijn ooit overgestapt van hout en kolen naar aardgas, en nu staan we opnieuw voor een verschuiving: naar warmtepompen, warmtenetten en andere manieren om onze huizen te verwarmen. Daarbij gaat het dus niet alleen om techniek. Beleid, techniek en gedrag grijpen in elkaar.
Begin niet bij beleid, maar bij inwoners
Een belangrijke les uit het gesprek is dat gemeenten vaak nog te veel communiceren vanuit hun eigen systeemwereld. Brieven of boodschappen beginnen dan met zinnen als: “De gemeente heeft een Transitievisie Warmte vastgesteld” of “We moeten in 2050 klimaatneutraal zijn.” Voor inwoners voelt dat al snel als iets van de gemeente, niet als iets dat over hun eigen leven gaat of waar zij invloed op hebben.
Jens pleit daarom voor een kanteling van perspectief. Begin niet bij wat de gemeente moet, maar bij wat inwoners herkennen: hun huis, hun buurt, hun energierekening, hun zorgen en hun verlangen naar comfort, betaalbaarheid en zekerheid. Het klimaatverhaal is belangrijk, maar hoeft niet altijd het startpunt te zijn. Zeker nu veel mensen zich zorgen maken over geopolitieke onzekerheid en schommelende energieprijzen, kan de energietransitie ook worden verteld als een verhaal over onafhankelijkheid en betaalbaarheid.
Maak het concreet
Een terugkerend punt in de aflevering is dat inwoners vooral behoefte hebben aan duidelijkheid. Grote boodschappen als “verduurzaam je huis” of “we gaan van het aardgas af” zijn vaak te vaag. Ze roepen eerder vragen op dan actie.
Volgens Jens helpt het om te werken met kleine, specifieke stappen. Bijvoorbeeld: laat een energiecoach langskomen, vul je gegevens in voor advies op maat, of begin met isoleren. Zeker isolatie noemt hij een duidelijke no-regretmaatregel: het helpt altijd, ongeacht of een woning later wordt aangesloten op een warmtenet of overstapt op een warmtepomp.
Ook adviseert Jens gemeenten om meer te werken met “als-dan”-boodschappen. Áls je cv-ketel aan vervanging toe is, kijk dán naar een hybride warmtepomp. Áls je in een bepaalde wijk woont, dán is dit de meest logische stap. Zulke boodschappen geven inwoners houvast en duidelijkheid over welke stappen genomen kunnen worden in een transitie waarin nog veel onzeker is.
Weerstand is waardevolle informatie
De warmtetransitie roept vragen en soms weerstand op. Jens benadrukt dat overheden die weerstand niet moeten wegduwen of alleen zien als iets lastigs. Weerstand bevat juist waardevolle informatie. Waar maken mensen zich zorgen over? Wat vinden ze spannend? Welke obstakels zien ze?
Door die zorgen serieus te nemen en er woorden aan te geven, kan een gemeente de angel uit het gesprek halen. Dat betekent niet dat alle zorgen meteen zijn opgelost, maar wel dat inwoners merken dat ze gehoord worden. Goede participatie is daarmee niet alleen een vinkje in het proces, maar een manier om beter beleid én een beter verhaal te maken.
Vijf stappen voor een goed verhaal
Aan het einde van de aflevering geeft Jens gemeenten een praktische denkrichting mee. Een goed narratief begint bij de inwoner als hoofdpersoon. Daarna laat je zien waar je samen naartoe werkt, waarom niets doen geen optie is, welke rol de gemeente speelt als gids, en welke obstakels je erkent en kleiner maakt.
Die volgorde is belangrijk. Niet: “wij als gemeente moeten iets en u moet mee.” Maar: “dit gaat over uw huis, uw buurt en uw toekomst, en wij helpen u om daarin stappen te zetten.”
Het narratief dat Jens ontwikkelde voor de Energieregio Noord-Holland is te vinden via de website van de Energieregio Noord-Holland:
