Robert Crabbendam werkt al ruim twintig jaar in de warmtesector en maakte de ontwikkeling van het warmtenet in Alkmaar vanaf het begin mee. Als Businessmanager Warmte bij HVC houdt hij zich bezig met investeringsplannen en de verantwoorde inzet van publiek geld. Robert begon in een tijd waarin warmtenetten vooral bij nieuwbouw werden aangelegd. In die twintig jaar zag hij het warmtenet groeien van enkele grote aansluitingen naar bestaande huurwoningen en, inmiddels, de eerste koopwoningen. Welke lessen levert dat op voor gemeenten die nu met warmtenetten aan de slag gaan?
Restwarmte uit een afvalcentrale als begin van het warmtenet
In 2002 ontstonden de eerste plannen voor een warmtenet dat gebruikmaakte van restwarmte uit een afvalenergiecentrale van HVC. In 2004 werden de eerste klanten aangesloten, die voornamelijk bestonden uit bedrijven op het nabijgelegen bedrijventerrein. Deze grote distributiecentra bleken uiteindelijk minder warmte nodig te hebben dan vooraf gedacht en ook het bedrijventerrein groeide minder snel dan gehoopt. HVC paste daarom haar plannen aan en richtte zich aan de andere kant van de centrale op onder meer een school, een theater en corporatiewoningen. Daarmee kreeg de ontwikkeling van het huidige warmtenet in Alkmaar een nieuwe richting.
Vooral het aansluiten van bestaande woningen vond Robert in het begin spannend. Daarvoor moesten immers nieuwe warmteleidingen in woningen worden aangelegd. Inmiddels is daarin veel ervaring opgedaan en experimenteert HVC ook met het aansluiten van koopwoningen.
Samenwerking is essentieel
Robert benadrukt dat het belangrijk is om vroegtijdig afspraken te maken over de rolverdeling tussen gemeente, warmtebedrijf en andere betrokken partijen. Juist wanneer er tegenslagen zijn, en die komen er volgens Robert altijd, moet het duidelijk zijn wie waarvoor verantwoordelijk is. Die samenwerking moet ook zichtbaar zijn richting bewoners. Zo vindt Robert dat gemeente, woningcorporatie en warmtebedrijf bij bewonersavonden gezamenlijk aanwezig moeten zijn, ieder vanuit hun eigen rol.
Het is daarom belangrijk om in de beginfase voldoende tijd te nemen. Een warmtenet vraagt veel voorbereiding, werkzaamheden in de openbare ruimte en woningen én afstemming tussen verschillende partijen. Volgens Robert duurt de ontwikkeling daarom vrijwel altijd langer dan vooraf gedacht. Zijn advies: investeer aan de voorkant in een goede voorbereiding, zodat je later minder snel tegen problemen aanloopt.
Een wortel én een stok
Met het aansluiten van huurwoningen heeft HVC inmiddels veel ervaring. Bij koopwoningen ligt dat nog ingewikkelder. Waar een woningcorporatie in één keer afspraken kan maken over meerdere woningen, moet iedere woningeigenaar zelf besluiten om over te stappen. Bovendien is iedere koopwoning anders ingericht, waardoor ook de werkzaamheden achter de voordeur om meer maatwerk vragen.
Om deze particuliere woningeigenaren mee te krijgen is volgens Robert zowel een ‘wortel’ als een ‘stok’ nodig. Bewoners moeten een goed en betaalbaar aanbod krijgen (de wortel), maar hebben ook duidelijkheid nodig over wat er in hun wijk gaat gebeuren (de stok). Wanneer duidelijk is dat het gasnet op termijn verdwijnt, verandert volgens hem ook de handelingsbereidheid onder bewoners. Andersom is alleen het aanwijzen van een wijk, met de Wgiw, niet voldoende; zonder aantrekkelijk aanbod is een bewoner ook niet bereid om te handelen.
Blijf samenwerken en bijsturen
De belangrijkste les die Robert gemeenten meegeeft: zie de ontwikkeling van een warmtenet niet als een vastomlijnd plan. Kijk goed naar het warmteprogramma, investeer vroeg in de samenwerking met warmtebedrijven, woningcorporaties en bewoners en blijf onderweg toetsen of plannen nog haalbaar zijn. Want omstandigheden veranderen, en dus moet je kunnen bijsturen. Daarbij helpt het volgens Robert als gemeenten zo vroeg mogelijk duidelijkheid geven over welke wijken wanneer aan de beurt zijn. Dat maakt het voor warmtebedrijven makkelijker om vooruit te plannen, maar geeft ook bewoners meer zekerheid over wat zij kunnen verwachten.
Luister de volledige aflevering van WarmteWerkt via Spotify.
